Arktika bölgəsi ekstremal hava dövrünə qədəm qoyur: “Geri qayıtmaq çox çətindir”
LivePress Xarici Mediaya istinadən bildirir:
Alimlərin fikrincə, Arktika regionu iqlim dəyişikliyinin təsiri ilə geri qayıtması çətin olan yeni dövrə qədəm qoyub. ABŞ Prezidenti Donald Trampın almağa təzyiq göstərdiyi Qrenlandiya da ekstremal hava hadisələrindən ən çox təsirlənən “qaynar nöqtələr” arasındadır.
Beynəlxalq tədqiqat qrupu tərəfindən dərc edilmiş hərtərəfli araşdırmaya görə, ekstremal hava hadisələri dünyanın ən şimal hissəsində əhəmiyyətli dərəcədə artır və bu artım artıq “qeyri-adi” deyil, daimi bir modelə çevrilir.
“Science Advances” jurnalında dərc olunan araşdırma 70 ildən artıq iqlim məlumatlarını təhlil edib və Arktikada yeni ekstremal hava rejiminin başladığını üzə çıxarıb. Araşdırmaya görə, xüsusilə son 30 ildə isti dalğaları, quraqlıq və qeyri-adi qar şəraiti daha əvvəl heç vaxt ekstremal hava şəraiti yaşamayan bölgələrdə də baş verməyə başlayıb.
“ƏVVƏL GÖRÜLMƏMİŞ ŞƏRTLƏR”
Şeffild Universitetindən ekoloq Prof. Gareth Phoenix tapıntıların ciddiliyini aşağıdakı ifadələrlə ümumiləşdirdi:
“Tədqiqatlarımız göstərir ki, Arktikada ekstremal hava hadisələrinin tezliyi kəskin artıb. Regionun üçdə biri bu hadisələri çox yaxınlarda yaşayıb. Bu o deməkdir ki, Arktika indiyə qədər heç vaxt yaşamadığı yeni ekstremal hava erasına qədəm qoyur”.
Tədqiqatçılar xüsusi olaraq orta aylıq göstəricilərdə əks olunmayan qısamüddətli, lakin dağıdıcı ekstremal hadisələrə diqqət yetiriblər. Tədqiq olunan məlumatlara istilik dalğaları, quraqlıqlar, qar örtüyünün qəfil dəyişmələri və mövsümilikdə fasilələr daxildir.
BƏZİ RAYONLAR DAHA ÇOX TƏSİRLƏR
Xəritəçəkmə tədqiqatları göstərir ki, Mərkəzi Sibir, Qərbi Skandinaviya və Qrenlandiya sahilləri ekstremal hava hadisələrindən ən çox təsirlənən “qaynar nöqtələr” arasındadır. Kanada Yüksək Arktik Arxipelaqı qırılan dəniz buzu və meşə yanğını tüstüsü ilə başqa bir risk zonası kimi seçilir.
Temperaturun artması ilə daha çox rast gəlinən “Qar üzərində yağış” hadisələri qida ehtiyatlarını bağlayaraq səthdə buz təbəqəsi yaradır. Bu, Arktika heyvanları, xüsusən liken yeyən şimal maralları üçün həyati təhlükə yaradır.
EKOSİSTEMLƏR DƏYİŞİMƏ HAZIR DEYİL
Tədqiqat ekoloji nəticələri birbaşa araşdırmasa da, alimlər təsirlərin son dərəcə dağıdıcı ola biləcəyi ilə razılaşırlar. Çünki arktik bitki və heyvan növlərinin belə qəfil və ekstremal hava şəraitinə uyğunlaşmaq üçün təkamül avadanlığı yoxdur.
Finlandiya Meteorologiya İnstitutundan iqlimşünas Juha Aalto vurğuladı ki, mövsümilik Arktika ekosistemləri üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir:
“Şimal növlərinin yaşaması üçün artan mövsüm və qar şəraiti çox vacibdir. Bu tarazlıqların pozulması ekosistemlərin fəaliyyətini əsaslı şəkildə sarsıdır”.
“Arktikanın qaralması və KARBON BALANSI TƏHLÜKƏDƏDİR”
Əvvəlki araşdırmalar göstərirdi ki, Arktika qlobal orta göstəricidən çox daha sürətli istiləşir. Bu proses bitki örtüyünün azalmasına işarə edən “Arktikanın qaralması” kimi təsvir edilir. Yeni araşdırmaya görə, ekstremal hava hadisələri bu prosesin ən mühüm tetikleyicileri arasındadır.
Bitki örtüyünün itirilməsi təkcə qida zəncirini deyil, həm də Arktikanın karbon tutma və sərbəst buraxma balansını pozur. Bu, qlobal iqlim sisteminə mənfi təsirlərə səbəb olur.
Helsinki Universitetinin geoalimi Miska Luoto mənzərəni belə yekunlaşdırıb: “Bu tapıntılar göstərir ki, iqlim dəyişdikcə Arktika ekosistemləri daha əvvəl heç vaxt qarşılaşmadıqları şərtlərə məruz qalacaqlar. Bunun təbiətə uzunmüddətli təsiri çox ciddi ola bilər”.
Tədqiqatçılar bildirirlər ki, Arktikada ekstremal hava şəraitinin bu yeni dövrü qlobal istiləşmə nəticəsində planetar ekosistemlərdə geri dönməz dəyişikliklərin ən parlaq nümunələrindən biridir.
Müəllif haqqında
